Orxun boylirigha seper

Orxun boylirigha seper

Orxun boylirigha seper (A Journey from Danube river to the Orkhun valley) - elkitap - éliktronluq nusxusa. Uyghur kona we yéngi yéziqliridiki nusxusi bar. Siz sétiwalghanda qaysi yéziqtikini sétiwalidighanlighingizni eskertishni unutmang. Bu eserni siz zakas qildurghandin keyin élxet -email adrisingizgha biwaste éwetip berilidu. Aptorning ruxsitisiz eserni qayta neshir qilish yaki tarqitish meni'y qilinidu, xilapliq qilinsa shexsiyet we neshir hoqoqi jawabkarliqi surushte qilinidu



Aptor: Aziz Isa








 

Éserning qisqiche chushendurulishi / Introduction



Bu dunyada ölmeydighan ulugh hökümdarlar yoq, eng" küchlük impériyilermu haman gumran bolup kéyinki ewladlarning xatirisidin ghayib bolidu emma insaniyetning tarixi insanlargha tewe bolup hayatliq dawamlishidiken, insan ejdadlirining tarix musapiside yaratqan eqil-paraset jewherliri, medeniyet ang qurulmiliri, medeniy we tarixiy mirasliri bügünki insanlarning hayatida öz rolini dawamliq eks ettürüp turidu." Bir milletning tarixi u öz ötmüshining eynikidur. U eynekke qarap öz tarixini yaxshi ögenmigen, tarixida öz beshidin ötküzgen sawaqliridin ibret almighan millet kelgüsi üchün öz tarixini yaritalmaydu!...

Biz tughulghan we yashawatqan bu dunya sana'et dewrining krizisliri ichide halsirawatqan, iqtisadiy bohran we bashqa siyasiy, ijtima'iy we tebi'iy apetler netijiside insanlarning yashash muhiti kündin künge bulghiniwatqan bügünki künde, bizning birla yersharimizgha bolghan chongqur mesuliyetlerni öz zimmisige alghan muhit söyer alimlirimiz “dunya iqlimining illishi” nezeriyisini otturigha qoyup, muhitini qoghdash üchün özlirining eng yüksek derijidiki qarshi turush iqtidarliri bilen küreshler aqturuwatqan, her sheyiler öz-ara riqabet beygisige tolghan bu dunyaning sheher medeniyitini bir mezgil untup, özingizni insanning qarisi körünmeydighan, bügünki zamaniwi me'ishetlerdin yiraq bolghan sap hawaliq, payansiz upuqni söygen yap-yéshil yaylaqta qedemliringizni ata-bowiliringiz bir zamanlarda at chapturup mangghan chighir yollargha tashlap, qulaq tüwingizdin ghur–ghur utup turidighan shamallargha sirdash bolup mangsingiz yaki qarighayliq tagh étekliridin kéliwatqan kök börilerning huwlighan awazini ishitkech, kök tengrini söyüp turghan aq bash choqilargha ejdadliringizning yaratqan alemshumul töhpiliri bilen pexirlinip, ghurur tuyghusi bilen neziringizni cheksiz ketken yaylaqlargha tashlisingiz, kéchiliri yultuzlar özlirining nurlirini séxiyliq bilen tökidighan bu zéminda turup, yultuz sanighach bowimiz oghuzxan iltija qilghan kök asmandiki kök tengrige béshingizni tik kötürüp baqsingiz we yaki bügünki mongghul yaylaqlirining shimalidiki rusiye (rus yer) ning zéminigha aylanghan sibiriye ormanliqlirining jenubiy girwikidiki ata-bowilirimiz béliq tutup yégen bayqal kölining (bay-qal-köl) ning tinch we temkinlikte sizge méhri bilen baqqan yüzige sinchilap qarisingiz, siz yene étingizni chapturup jenubqa qarap yorghilap, orxun deryasi boylirigha kélip ochumlap yürikingiz qanghiche ötuken taghliridin kelgen tagh sulirini ichsingiz, özingizni qeyerde dep bilisiz we qandaq héslarda bolisiz?

Mana bu muqeddes tupraq ejdadlirimizning kélip chiqish tarixiy buliqi bolup, insaniyet medeniyitige zor töhpilerni qoshqan we uyghur impériyisini qurup 100 yillardin artuq höküm sürgen bügünki mongghuliyidiki orxun wadisidur! Bu tupraq shu wejidin özining alahide tarixiy qimmetliri bilen mongghuliye dölitining iltimasi qilishi netijiside 2004-yili birleshken döletler teshkilati pen medeniyet mehkimisi teripidin orxun derya wadisi etrapidiki 121, 967 géktar tupraq “orxun wadisi medeniyet iznaliri” namida xelqaraliq qoghdilidighan tarixiy jaylar tizimlikige kirgüzülgen. Mana bu tutiya zéminda oral-altay tilliq qelemkeshlerning 3-nöwetlik qurultiyi bolup ötti.