Uyghur Poems

Translated by Abdurahim Ayitbayev

Wake Up !

Poet: Abduhalik Uyghur (1901-1933s)

Turpan, 1921

[ENGLISH]

Hey, poor Uyghur, wake up, it is enough to sleep,

Now you have nothing, the only thing to lose is your life.

If you do not rescue yourself from death,

Ah, your condition will be fatal, will be fatal.



Stand up! I say you, raise your head, wake up of your dream.

Cut the head of your enemy, spill his blood!

If you do not open your eyes and look about,

You will die asleep one day, that is your only chance.



Already, your body looks like lacking a soul,

May be that is why you do not care much about death?

I am calling you, but you are lying motionless,

Do you want to die asleep?



Take a broad view of things, look about,

Think well about your future.

If this chance is lost,

Your future will be bad, will be bad.



I worry so much about you, hey, my Uyghur,

My trench mate, my brother, my relative.

I am worrying about you, I am waking you up,

But you do not listen to me at all, what is wrong with you?!



The day will come, you will be so sorry,

Then, you will understand the real meaning of my words.

You will say "Oh", but it will be late.

Then, Uyghur, you will think about my calls.



Abduhalik Uyghur (1901-1933)

Abduhalik Uighur was born in Turpan, his father brought young Abduhalik with him traveled to China, Russia, Finland. After observed the political systems of other nations, he try to use his poems to wake up the Uighur. He organized the Turpan Revolution Central Commitee, not long after that he was persecuted by Shing-Shi-Chey.




Oyghan !
[UYGHUR]

Hey, pekir Uyghur, oyghan, uyqun yeter,

Sende mal yoq, emdi ketse jan keter.

Bu olumdin ozengni qutqazmisang,

Ah, sening haling heter, haling heter.



Qop! Dedim, bexingni koter, uyqungni ach,

Reqibning bexini kes, qenini chach.

Kez echip etrapqa obdan baqmisang,

Olsen armanda, bir kun yoq ilaj.



Helimu jansizgha ohxaydu tening,

Xunga yoq mu anche olumdin gheming.

Qichqirsam qimirlimayla yatisen,

Oyghanmay olmekchimu sen xu peting.



Kozungni yoghan echip etrapqa baq,

Oz istiqbaling heqqide oylan uzaq.

Ketse qoldin bu ghanimet, purset,

Kelichek ixing chataq, ixing chataq.



Echinar konglum sanga, hey Uyghurum,

Sebdixim, qerindixim, bir tuqqunum.

Koyunup halinggha oyghatsam seni,

Anglimaysen zadi, neme bolghunung.



Kelidu bir kun puxayman qilisen,

Tektige gepning xu chaghda yetisen.

"Hep" deseng xu chaghda olgurmey qalur,

Xunda, Uyghur, sozige tengberisen.



Abduxaliq Uyghur (1901-1933)

Uyghur helqining qehriman oghlani, watanperwer millietchi sha´ir Abduxaliq Uyghur Turpanda ziyali bir ailede tughulghan. U dadisi birlikte Xitay, Russiye, Finlandiye qatarliq memleketlerde ziyarette bolghan. Bu sha´irning ijtima´i koz-qarashida chet´elning siyasi tuzumliri kuzitip, oz militining yashighan hal-ehwalini tuluq tonup yetishke turtke bolghan. U "Uyghan" namiliq bu shi´rini Rusche, Xitayche we Mongolchige terjime qilghan. Sha´ir Xitayning zulmi we helqning eghir turmishini kuzitish arqiliq millitining nahayiti qarangghuda qalghanlighini his qilip, ularni oyghunishqa chaqirdu. Abduxaliq Uyghur qutulush we demokratsiye ghayelerini ozining jengiwar she´irleride gewdilendurup, millitini oyghandurmaqchi bolghan. 1932 yili dawa sepdaxliri bilen birlikte Qizil olan Turpan Inqilavi Merkezi Komittini quridu. Uzun otmeyla, texkilat ichidiki hainlerning biri jallat Shing-Shi-Chey hokumitige hewer beridu we Abduxaliq Uyghur tutqun qilinip olturulidu.



♣♣♣


Translated by T. Abdurazak, S. Saydahmat


Trace

Poet: Abdurehim Otkur (1923-1995)

[EGNLISH]

We were young when we started our journey,

Now our grand-children are able to ride on horses.



We were very few when started our journey,

Now we´re advancing and left traces on the desert.



Our traces are in the deserts and in the valleys,

There are many heroes buried in the desert with no grave.



Don´t say they were left without graves,

Their graves covered with flowers in the Spring.



Left the crowd, left the scene, they are all faraway,

Wind blows, sand moves, yet our trace never disappears.



The caravan never stops even our horses become thin,

Our grand-children or great-grand-children will one day find those traces.




Iz

[UYGHUR]

Yash iduq mushkul seperge atlinip mangghanda biz,

Emdi atqa mingidek bolup qaldi ene newrimiz.



Az iduq mushkul seperge atlinip chiqanda biz,

Emdi chong karvan atalduq, qaldurup chollerde iz.



Qaldi iz choller ara, gayi dawanlarda yene,

Qaldi ni-ni arslanlar deshit cholde qewrisiz.



Qewrisiz qaldi dimeng yulghun qizarghan dalida,

Gul-chichekke pukinur tangna baharda qewrimiz.



Qaldi iz, qaldi menzil, qaldi yiraqta hemmisi,

chiqsa boran, kochse qumlar, hem komulmes izimiz.



Toxtimas karwan yolida gerche atlar bek oruq,

Tapqusi hichbolmisa, bu izni bizning newrimiz, ya chewrimiz.


♣♣♣



Yillargha Jawap


Lutpulla Mutellip (1922-1945)

[UYGHUR]

Waqit aldirangghu, saqlap turmaydu,

Yillar shu waqitning eng chong yorghisi.

Aqqan sular, atqan tanglar qaytlanmaydu,

Yorgha yillar omurning yaman oghrisi.



Oghrilap qachidu arqigha baqmay,

Bir-birini qoghlishup, yorghulushup;

Yashliq beghida bulbullar qanat qaqmay,

Yopurmaqlar quyulidu, polushup.



Yashliq ademning zilwa bir chighi,

Tolimu qisqa uning omri biraq.

Yirtilsa kalindarning bir warighi,

Yashliq gulidin tokulidu bir yupurmaq.



Yillar shamili yelpunidu, izlar komulidu,

Bu yupurmaqsiz yaghach bichare...bolidu qaqshal,

Yillar sexi quruq kelmeydu, ekilip beridu-

Qizlargha qoruq, erlerge saqal.



Biraq yillarni tillash toghra kelmeydu,

Meyli otiwersun ozining yoli...

Ademlermu waqitni qoldin bermeydu,

Chollerni bostan qilghan ademler qoli.



Yillarning qoyni keng, pursiti nurghun,

Taghdek ishlar yillar bilen ore turdu.

Qarapbaq, axshamqi bowaq kichikkine tursun-

Tunugun omlep he...bugun mingip yuridu.



Kureshchan balilar qoghlushup yillar,

Kuresh newrilirini choqum tapidu.

Axsham bexit uchun qurban bolghanlar,

Qewrisini yadlap guller yapidu.



Meyli saqal sugha qilsa qilsun yillar,

Menmu tawlinimen yillar qoynida.

Ijadim-shi´erimning iz tamghisi bar,

Aldimdin qechip otken her yil boynida.



Qerimasmen kureshning keskin cheghida,

Shi´erim yultuz bolup yanar aldimda.

Olum peste qelish, kureshning dawanliq teghida,

Chidam, gheyretning yengini her dem yadimda.



Esilarmen miltiq etip tawlanghan qolgha,

Yipisharmen bayraq bilen algha atlighan yolgha.

Kursh bayawanida harmasmen esla,

Yengish bilen kelip chiqimiz keng ghalip yolgha.



Yillar meydengni tutup qaqaqlap kulme,

Aldingda qizirishitin artuq korimen olumni,

Qeritimen dep artuq kongul bolme,

Axirqi jengge atap qoyarmen oghlumni.



Yillar dengizi dolqunluq bolsangmu,

Opuqliringni yaridu bizning karap.

Yilning otuxi bilen qorqutup baqsangmu,

Ijat yillarni qeritidu dep berimiz jawap.

1944-yil Yanwar Aqsu.






Yashliq Ügen

[UYGHUR]

Yashliq tirish-tirmash, harmay ugen,

Bilimning dingizi qaynam hem chongqur.

Nadanliq u, hemmini bildim digen,

Waraqlapla korup... bir qur.



Blim-mojizilerning sirin achquchi,

Bir kun yashash uqun oqu on yil!.

Kozla emes aldingda nur chachquchi,

Qarang´ghuni yorutqan u yoruq dil.



Her bir hadise yoshurun sir saqlaydu,

Toqulmiliri uning ajayip.

Blim tugimes, mert ademni yaqlaydu,

Nadanning kozidin u herqachan ghyip.M



Rahib bol bilimning nazaket gulige,

Mojiziler gumbizige "sheyix".

Kun, tun zikri qil shular tuwide,

Seni diguzmes derix.



Adem balisi yapraq, kir qunmas esil,

Hemmidin otkur uning mingisi.

Baq, oylan......obdan pikir qil,

Dewrge amraq yengining yengisi.



Uginish sazigha mahir sazende,

Korgin, sirip qol qekkinini,

Targha til bergenmu shu addi bende,

Tamashagha qil muqamlar yolin ekkinini,



Qaysi muqam, qaysi pede baghring,

Qaysi sazende dilingge su bergen?

Qaysi nahxa pesletkeng zareng,

Qaysi nahxa konglungge gul tergen.



Oylisang yaxliq qisqa sening omrung,

Tangda qiqeklep, goya kechte qoyulidu,

Dimaqqa xosh puraq chechip gulliring,

Koz echip yumghandek tuyulidu.



Erlerni bassa saqal-burutlar.

Qizlarghimu iz salidu budur-qoruqlar.

Polashmaydu derexler yap-yash turupla,

Yillarning otuxi bilen yeydu qurutlar.



Yashliq-chaqmaq sen cheqip ochisen,

Ewrishim cheghing mushu, ugengin, ugen!

Qarangghu dil cholige bir kun chokisen,

Adem bolush dulduligha salmisang yugen!

1943-yil Aughust, Urumqi



Lutpulla Mutellip (1922-1945)

Uyghur xelqining otyurek sha´iri Lutpulla Mutellip (1922-1945) "Yillargha Jawap", "Hiyalchan Tilekler" qatarliq she´irlarning muellipi. L. Mutellip ozining qisqighine 23 yilliq hayatida peqet 9 yil edebiy ijadiyet bilen shughullanghan bolsimu az bolmighan qimmetlik eserlerni yizip, wetinige, helqige menguluk miraslarni qaldurup ketti.



♣♣♣



Tanlirim Yapraq


By Turghun Almas (1924-?)

[UYGHUR]

Tanlirim yapraq, titrep toxtidi,

Yurugum dertlik, erkin soqmidi.

Chunki ey yarim, sening halingni

Kurdum pighanda, ghuncha chaghingni.



Astilap usup, onbeshke keldi,

Tehimu dehshet basti pelekni.

Dushmenni bilmay, dostum dap yurup,

Bir namart zalim - qanhor ezdi yurekni.



Oyghan ey yarim, reqipler yaman,

Agar oyghanmisang, yighlatur zaman.

Mening chirayim, sarghaydi saman,

Emdi man kettim, san qalghin aman.





top









Go to next page Go to previous page Back to Home Page